مرتضى مطهري
167
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي )
عقاب » : مرگ نسبى است : در بحث گذشته ديديد اگر نظر خود را قدرى بالا برده حيات را به معنى عام در نظر بگيريم و متوقف به حركات ظاهرى مجموعهء سلولها نشويم ، مرگ ديگر مفهوم واقعى نخواهد داشت ، حادثهء معروف به موت چيزى نخواهد بود كه موجود را از صفحهء روزگار محو نمايد . نه تنها موجود از لحاظ جسم نابود نمىشود و ماده با وجود انتقالات و تحولات گوناگون يادگار عوالم گذشته را حفظ خواهد كرد ، بلكه شخصيت موجود و آثار و اعمال او نيز باقى و مؤثر مىماند . . . تنها اثر مرگ سلب اراده از صاحب نفس است . صفحهء 236 : و لاتحسبن الذين قتلوا فى سبيل الله امواتاً بل احياء عند ربهم يرزقون . پس شخصيت نه تنها جاويدان مىماند ، بلكه آثار آن دائماً در حال توسعه و تزايد است و به فراخور درجهء استحكام و عمق و مايه اى كه عامل اوليه داده است تكثير و تأثير آن شدت و ضعف خواهد داشت . مثلًا اگر كسى در حياتش يك نهال بارور در زمين مساعد بكارد ، يك نهال صد درخت و هزاران درخت مىشود و چون از ميوه هاى آن خلق زيادى متمتع خواهند شد و آن خلق به نوبهء خود اولاد و احفاد مىدهند و نهالهاى ديگر خواهند كاشت ، رفته رفته دامنهء عمل شخص به تمام زمين منتشر خواهد گشت . . . چون هيچ چيز در دنيا معدوم شدنى نيست و دنيا نه تنهادار ثبات و بقا بلكه ميدان توسعه و تكامل است ، هر تخم بد و خوب كه انسان در زمينهء عمر بكارد پس از او به اضعاف مضاعف كشت و زرع خواهد شد . آنوقت روزى كه سر از خواب بردارد مىبيند اعمال او در عدد بسيار بزرگى